Lorong Panglima (Concubine Lane): kisah di sebalik nama

Ringkasnya: Concubine Lane ialah nama popular bagi Lorong Panglima, lorong sempit rumah kedai di Bandar Lama Ipoh. Dua cerita menerangkan namanya. Yang paling kerap diulang mengatakan lelaki kaya zaman bijih timah menyimpan perempuan simpanan di sini. Satu lagi, diceritakan keluarga tauke bijih timah Yau Tet Shin, mengatakan dia memberi rumah kedai sewa di lorong itu kepada isteri keduanya, dan nama Kantonis 二奶巷 (“lorong isteri kedua”) berasal daripadanya. Kedua-duanya tradisi. Tiada yang diselesaikan oleh rekod yang diterbitkan.

Kenapa ia dipanggil Concubine Lane?

Tiada satu jawapan, kerana nama ini ada dua cerita asal-usul yang bersaing.

Kedua-duanya mengaitkan lorong ini dengan kekayaan zaman perlombongan bijih timah Ipoh. Kedua-duanya berkisar tentang wanita yang berkait dengan lelaki kaya. Bezanya, adakah wanita itu perempuan simpanan atau isteri.

Cerita pertama: perempuan simpanan para tauke

Inilah versi yang paling kerap anda dengar. Katanya, Concubine Lane ialah tempat tauke bijih timah dahulu menyimpan perempuan simpanan. Sesetengah versi menambah bahawa kawasan ini pernah terkenal dengan judi dan candu. Plak Laluan Warisan di lorong ini, seperti yang pernah dipetik, menyebut sesetengah penyewa ialah “gundik penduduk tempatan”.

Ceritanya penuh warna dan diceritakan secara meluas. Tetapi nampaknya tiada rekod sejarah yang diterbitkan, seperti kes mahkamah, catatan banci atau laporan akhbar sezaman, yang mendokumenkannya secara terperinci. Anggaplah ia tradisi popular.

Cerita kedua: hadiah tauke kepada isteri-isterinya

Cerita kedua datang daripada keluarga Yau Tet Shin. Cucunya pernah menyifatkan reputasi lorong ini sebagai tempat persembunyian perempuan simpanan sebagai “salah faham semata-mata”.

Menurut cerita keluarga dan Persatuan Kayin (Jiaying) Perak, Yau memberi rumah kedai di tiga lorong kepada isteri pertama, kedua dan ketiganya. Setiap isteri menjadi tuan rumah lorongnya dan memungut sewa.

Dalam bahasa Kantonis, 二奶 (yi nai) ialah istilah basahan untuk isteri kedua seorang lelaki, dan keluarga itu berkata dari situlah datangnya nama Cina 二奶巷. Mereka juga menegaskan setiap isteri Yau berkahwin secara sah.

Menurut versi ini, Lorong Panglima ialah lorong isteri kedua. Hale Lane milik isteri pertama, dikenali dalam bahasa Cina sebagai 大奶巷 (“Wife Lane”). Market Lane milik isteri ketiga, 三奶巷. Dalam bahasa Inggeris, Market Lane kadangkala, agak mengelirukan, dipanggil “Second Concubine Lane”.

Cerita keluarga ini juga ada jurangnya. Cerita berbeza tentang bilangan isteri Yau: tiga menurut teks plak yang dipetik dalam talian, lapan menurut cucunya. Seorang penulis tempatan juga mempersoalkan sama ada “Wife Lane” hari ini berada di tapak asal.

Siapakah Yau Tet Shin?

Yau Tet Shin (1859–1915) ialah orang Hakka dari wilayah Guangdong di selatan China. Dia datang ke Tanah Melayu semasa muda dan naik melalui perlombongan bijih timah menjadi antara ahli perniagaan utama Ipoh.

Dia dikreditkan membangunkan sebahagian besar Bandar Baru Ipoh, di seberang Sungai Kinta dari Bandar Lama, pada awal 1900-an. Dia membina rumah kedai di sana, bersama sebuah panggung dan pasar awam. Bandar ini direkodkan berkembang ke seberang sungai membentuk Bandar Baru antara 1905 dan 1914. Sebatang jalan di Bandar Baru, Jalan Yau Tet Shin, membawa namanya.

Dia juga pemimpin masyarakat, dan dikatakan turut mengasaskan Persatuan Kayin Perak pada 1900.

Lorong yang dibina semula selepas kebakaran

Bangunan di lorong ini sebahagian daripada pembinaan semula Ipoh selepas kebakaran bandar pada 1892, apabila rumah kedai batu bata menggantikan bangunan kayu dan atap. Pada 1893, lebih separuh rumah atap di bandar ini diganti dengan bangunan batu bata.

Bilakah lorong itu sendiri dibina? Papan tanda jalan berbahasa Cina memberi tahun 1908 untuk Lorong Panglima, manakala papan tanda Hale Lane dan Market Lane dikatakan menunjukkan 1894. Tiada rekod rasmi yang mengesahkan mana-mana tarikh.

Semasa berjalan, perhatikan corak biasa zaman itu: unit dua tingkat yang sempit dan panjang, dengan kedai di bawah dan ruang kediaman di atas.

Dari kemerosotan ke kebangkitan

Penduduk mula berpindah keluar pada akhir 1980-an, dan sebahagian lorong runtuh pada 2010 dan 2011. Pelabur swasta kemudian membeli dan memulihkan banyak unit.

Penduduk lama terakhir lorong ini pernah memberi kredit kepada kerja pemulihan, mural Ernest Zacharevic di Bandar Lama dan papan tanda jalan baharu berbahasa Cina kerana membawa pengunjung kembali. Hari ini lorong ini dipenuhi kafe, gerai makanan dan kedai cenderamata.

Apa yang kita masih belum tahu

• Sama ada rekod hartanah mengesahkan isteri-isteri Yau Tet Shin memiliki dan menyewakan rumah kedai itu.
• Berapa isteri Yau, dan lorong mana untuk isteri yang mana.
• Tarikh sebenar pembinaan setiap lorong.

Jika anda menyimpan dokumen atau gambar keluarga berkaitan lorong-lorong ini, kami ingin mendengar daripada anda: [email protected].

Laporkan kesilapan · Ada yang salah, tidak lengkap atau tidak peka budaya? Beritahu kami dan kami berusaha menyemaknya dalam masa 5 hari bekerja.

Soalan

Kenapa ia dipanggil Concubine Lane?

Ada dua cerita. Yang popular mengatakan lelaki kaya zaman bijih timah menyimpan perempuan simpanan di lorong ini. Satu lagi, diceritakan keturunan tauke bijih timah Yau Tet Shin, mengatakan dia memberi rumah kedai di lorong itu kepada isteri keduanya untuk memungut sewa, lalu lahir nama Kantonis 二奶巷 (lorong isteri kedua). Kedua-duanya tidak disokong rekod yang diterbitkan.

Apakah nama rasmi Concubine Lane?

Concubine Lane ialah Lorong Panglima, lorong sempit dengan deretan rumah kedai dua tingkat di Bandar Lama Ipoh. Dalam bahasa Cina ia dikenali sebagai 二奶巷. Dua lorong berdekatan dikaitkan dengan kisah yang sama: Hale Lane, atau 大奶巷 (Wife Lane), dan Market Lane, 三奶巷, kadangkala dipanggil Second Concubine Lane dalam bahasa Inggeris.

Siapakah Yau Tet Shin?

Yau Tet Shin (1859–1915) ialah pelombong bijih timah dan ahli perniagaan Hakka dari Guangdong yang menjadi antara tokoh utama Ipoh. Dia dikreditkan membangunkan sebahagian besar Bandar Baru Ipoh di seberang Sungai Kinta pada awal 1900-an, termasuk rumah kedai, panggung dan pasar awam. Jalan Yau Tet Shin di Bandar Baru membawa namanya.

Berapa lamakah usia Concubine Lane?

Rumah kedainya bermula daripada pembinaan semula Ipoh selepas kebakaran bandar pada 1892. Papan tanda jalan berbahasa Cina memberi tahun 1908 untuk Lorong Panglima, manakala papan tanda Hale Lane dan Market Lane berdekatan dikatakan menunjukkan 1894. Tiada rekod warisan rasmi yang mengesahkan tarikh ini.

Sumber

Sin Chew Daily (2015, 2019); Oriental Daily (2015, 2024); Phin-Keong Voon, Malaysian Journal of Chinese Studies (2024); Ipoh City Council (MBI), “Info Ipoh”; Bernama via Malay Mail and The Star (2024); Free Malaysia Today (2019); Citizens Journal (2022); britishmalaya.home.blog (2019, quoting the Heritage Trail plaque); 旅讀Or via udn (2024).